لِما يُحْيِيكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ أَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ « 1 » . سؤال در اين آيهء شريفه اين است كه چه ارتباط و تناسبى بين صدر آيه و ذيل آن است ؟ يعنى بين امر به استجابت رسول خدا - صلى اللّه عليه و آله و سلم - آنجا كه دعوت براى احياء نمودن شخصيت آنان مىكند ، و بين تهديد به حيلوله بين المرء و قلبه مىباشد ؟ اشاعره و در رأس آنان فخر رازى « 2 » با توجه به ذيل آيه ، آن را دليلى براى اثبات جبر گرفته‌اند و گفته‌اند : با توجه به ذيل آيه ، روشن مىشود كه خداوند متعال است كه مؤمن را مؤمن و كافر را كافر مىنمايد ، و هركس را كه بخواهد گمراه و هركس را كه بخواهد هدايت مىنمايد . ولى اينان از صدر آيه غفلت نموده‌اند كه دلالت صريح بر اختيار و انتخاب مىنمايد . معاذ اللّه كه بين صدر و ذيل آيهء قرآن ، اختلاف و تضاد باشد ، آن هم در محدودهء يك آيه . و دانشمندان اسلامى سعى و تلاش فراوانى نموده‌اند تا اينكه آيه را از جهت تناسب صدر و ذيل ، بر وجه مناسبى حمل كنند و لذا براى آن وجوهى گفته‌اند كه وجوه دقيق‌تر و مناسب‌تر عبارتند از : وجه اول : گاهى در قلب انسان يك تحوّل لحظه‌اى ايجاد مىشود كه انسان را به طور ناگهانى و تصادفى ، از حالتى به حالت ديگر منتقل مىنمايد ؛ مثلا شقى يكباره تبديل به سعيد مىگردد و به عكس . اين تحوّل ممكن است به دليل مواجهه با امر غير مترقّبه‌اى باشد كه عارض انسان شده و او را از مسير اولش به كلى منحرف مىنمايد ، با اينكه مدت طولانى بر آن حالت بوده است ، ولى بر خلاف خيال

--> ( 1 ) يعنى : اى اهل ايمان ! چون خدا و رسول ، شما را به ايمان دعوت كنند اجابت كنيد ، تا به حيات ابدى برسيد و بدانيد كه خدا در ميان شخص و قلب او حايل مىگردد و همه به سوى او محشور خواهيد شد . ( انفال : 24 ) . ( 2 ) التفسير الكبير ، ج 15 ، صفحات : 147 و 148 و 181 و 182 .